บทความทั้งหมด
เผยแพร่

แม่น้ำสายเจอสารหนู 25 เท่า มันมาจากไหน?

5 พ.ย. 2569 แม่น้ำสายที่แม่สายขุ่นแดงจนประปาต้องหยุดจ่ายน้ำ 14 หมู่บ้าน ผลคัดกรองเบื้องต้นพบสารหนูเกินมาตรฐาน 25 เท่า สรุปไทม์ไลน์ตั้งแต่ มี.ค. 2568 ผลตรวจของกรมควบคุมมลพิษ และสิ่งที่ยังไม่มีใครตอบได้ว่ามาจากเหมืองไหน

Dailyแผนที่ข่าวสารหนูแม่น้ำสายแม่สายเชียงราย

ต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 แม่น้ำสายที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ขุ่นแดงจนโรงประปารับไม่ไหว ต้องหยุดจ่ายน้ำ และผลคัดกรองเบื้องต้นพบสารหนูเกินมาตรฐาน 25 เท่า โพสต์นี้สรุปว่าเกิดอะไรขึ้น เรื่องนี้เริ่มมาตั้งแต่เมื่อไหร่ และคำถามที่ทุกคนถาม: สารหนูพวกนี้มาจากไหน ข้อมูลด้านล่างตรวจเมื่อ 14 พ.ย. 2569

แม่น้ำสายที่อำเภอแม่สาย ภาพจากรายงานของกรมควบคุมมลพิษ รอบตรวจ 3–7 ส.ค. 2569

สัปดาห์ที่ประปาแม่สายหยุดจ่ายน้ำ

  • 5 พ.ย. 2569 แม่น้ำสายบริเวณบ้านหัวฝายเป็นสีน้ำตาลแดง ขุ่นจัด วัดความขุ่นได้ 14,000 NTU ขณะที่ระบบกรองของการประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายรับได้ราว 6,000 NTU จึงต้องหยุดผลิตและหยุดจ่ายน้ำชั่วคราว กระทบ 14 หมู่บ้านในตำบลแม่สายและตำบลเวียงพางคำ
  • 6 พ.ย. สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ตรวจคัดกรองเบื้องต้นที่บ้านหัวฝาย พบสารหนู 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร ค่ามาตรฐานน้ำผิวดินคือไม่เกิน 0.01 จึงเท่ากับ 25 เท่า ตัวเลขนี้เป็นผลคัดกรอง ตัวอย่างจาก 3 จุดถูกส่งเข้าห้องปฏิบัติการ และตอนที่เราตรวจข้อมูล ยังไม่เห็นผลแล็บเผยแพร่
  • 7 พ.ย. ประปากลับมาจ่ายน้ำ ความขุ่นของน้ำดิบลดลงเหลือ 1,164 NTU แต่ยังตรวจพบสารหนูในน้ำดิบ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร

เรื่องนี้ไม่ได้เพิ่งเริ่ม

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ตรวจแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขงมาตั้งแต่เดือนมีนาคม 2568 หลังแม่น้ำกกขุ่นผิดปกติ และเผยแพร่ผลทุกรอบ ถึงตอนนี้มี 23 รอบ

  • มี.ค. 2568 (รอบที่ 1) แม่น้ำกกพบสารหนูเกินมาตรฐานทุกจุดที่ตรวจ ตั้งแต่ชายแดนไทย–เมียนมาที่ท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ลงมาถึงอำเภอเมืองเชียงราย ค่าอยู่ระหว่าง 0.011–0.026 มิลลิกรัมต่อลิตร
  • ตลอดปี 2568 แม่น้ำสายเกินมาตรฐานทุกจุดในทุกรอบที่ตรวจ
  • 3–7 ส.ค. 2569 (รอบที่ 22) แม่น้ำสายสูงที่สุดเท่าที่เคยวัด ที่บ้านหัวฝายได้ 0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือราว 28 เท่า ของมาตรฐาน ตะกั่วก็เกินมาตรฐานทุกจุดในรอบเดียวกัน คพ. ระบุว่าสอดคล้องกับความขุ่นที่สูงขึ้น
  • 26–30 ก.ย. 2569 (รอบที่ 23 รอบล่าสุดที่เผยแพร่) แม่น้ำกกกลับมาอยู่ในมาตรฐานทุกจุด แม่น้ำรวกและแม่น้ำโขงก็อยู่ในมาตรฐาน แต่แม่น้ำสายยังเกินทุกจุด ค่าอยู่ระหว่าง 0.012–0.017 มิลลิกรัมต่อลิตร

จุดสูบน้ำดิบของประปาแม่สายอยู่ที่สถานีสูบน้ำเกาะช้าง บนแม่น้ำรวก ซึ่ง คพ. อธิบายว่าเป็นแม่น้ำต่อเนื่องเส้นเดียวกันกับแม่น้ำสาย

แล้วมันมาจากไหน

ทั้งแม่น้ำกกและแม่น้ำสายไหลมาจากฝั่งเมียนมา ในรัฐฉาน

  • 15 พ.ค. 2568 มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่เผยแพร่ภาพถ่ายดาวเทียมของเหมืองแร่หายาก (แรร์เอิร์ธ) 2 แห่งที่เมืองยอน ทางใต้ของเมืองสาด ห่างจากแม่น้ำกก 3.6 และ 2.6 กิโลเมตร และห่างชายแดนไทยด้านอำเภอแม่อายราว 25 กิโลเมตร
  • 10 พ.ย. 2569 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเรียกเรื่องนี้ว่ามลพิษข้ามพรมแดน สื่อรายงานว่าทางการไทยเชื่อว่าต้นทางมาจากการทำเหมืองในรัฐฉาน
  • 12 พ.ย. 2569 รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเดินทางไปกรุงเนปิดอว์ พบมิน อ่อง หล่าย สองฝ่ายตกลงเร่งจัดประชุมคณะทำงานร่วมด้านการบริหารจัดการคุณภาพน้ำในแม่น้ำข้ามพรมแดนโดยเร็วที่สุด

ถึงวันนี้ยังไม่มีหน่วยงานไหนชี้ได้ว่าสารหนูมาจากเหมืองใด ภาพดาวเทียมบอกได้ว่ามีเหมืองอยู่ใกล้ต้นน้ำ แต่ยังไม่มีผลตรวจที่เผยแพร่ซึ่งโยงเหมืองแห่งใดแห่งหนึ่งเข้ากับค่าที่วัดได้ในฝั่งไทย

สิ่งที่เราไม่ได้พูด

  • เราไม่ได้บอกว่าแม่น้ำโขงมีสารหนูเกินมาตรฐาน ผลรอบล่าสุดของ คพ. แม่น้ำโขงอยู่ในมาตรฐาน
  • เราไม่ได้ใส่ตัวเลขผลกระทบต่อสุขภาพ หรือจำนวนเหมืองในต้นน้ำ เพราะยังหาเอกสารต้นทางที่ยืนยันได้ไม่ครบ
  • ตัวเลข 28 เท่าเป็นของรอบตรวจเดือนสิงหาคม ส่วน 25 เท่าเป็นผลคัดกรองเมื่อ 6 พ.ย. ทั้งสองตัวเลขไม่ใช่ค่าของวันนี้

ในคลิปของเรา

ฉากแม่น้ำเปลี่ยนสีตอนเปิดและตอนจบเป็น ภาพจำลอง 3 มิติ ฉากห้องครัว ริมตลิ่ง และตัวละครเสื้อฮู้ดเขียวเป็น ภาพประกอบ ที่เราวาดเอง ภาพแม่น้ำสายจริงและตารางผลตรวจมาจากรายงานของกรมควบคุมมลพิษ แผนที่ใช้ภาพดาวเทียม NASA Blue Marble กับ Copernicus Sentinel-2 วันที่ 30 ต.ค. 2569 และเส้นแม่น้ำจาก OpenStreetMap ส่วนตำแหน่งเหมืองบนแผนที่เป็นตำแหน่งโดยประมาณ

เราลองหาภาพดาวเทียมเทียบก่อนกับหลังแล้ว แต่ไม่ได้ใช้ เพราะภาพฤดูเดียวกันของปี 2566 กับปี 2569 แม่น้ำขุ่นพอกัน และภาพหลังวันที่ 5 พ.ย. มีเมฆบังเกือบหมด

ถ้าแม่น้ำที่ทำประปาบ้านคุณเป็นสีนี้ คุณยังกล้าใช้น้ำก๊อกไหม ตอบได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป เมื่อผลแล็บออก เราจะมาอัปเดตโพสต์นี้

ที่มา